Unijne rozporządzenie Packaging and Packaging Waste Regulation (PPWR) to największa od lat reforma europejskiego prawa opakowaniowego. Rozporządzenie (UE) 2025/40 weszło w życie 11 lutego 2025 r., a jego zasadnicze stosowanie rozpoczęło się 12 sierpnia 2026 r. Nie oznacza to jednak, że wszystkie przewidziane w nim obowiązki zaczęły obowiązywać jednego dnia. PPWR przewiduje wieloetapowy harmonogram zmian, którego kolejne istotne daty przypadają m.in. na lata 2030, 2035, 2038 i 2040.
Zmiana jest przy tym znacznie głębsza niż samo zaostrzenie zasad gospodarowania odpadami. PPWR obejmuje cały cykl życia opakowania – od projektu i doboru materiałów, przez wprowadzenie na rynek, oznakowanie i wykorzystanie, aż po ponowne użycie oraz recykling. W rezultacie opakowanie przestaje być wyłącznie domeną marketingu, zakupów czy logistyki. Staje się pełnoprawnym przedmiotem compliance, dla którego przedsiębiorca powinien wykazać zgodność z prawem.
Kogo dotyczy PPWR?
Jedną z pierwszych kwestii wymagających analizy jest ustalenie roli przedsiębiorcy. PPWR obejmuje bowiem nie tylko podmioty produkujące opakowania, lecz również producentów produktów sprzedawanych w opakowaniach, importerów, dystrybutorów oraz podmioty objęte rozszerzoną odpowiedzialnością producenta.
Szczególne znaczenie ma rozróżnienie między pojęciami manufacturer (wytwórca) i producer (producent). Jak wynika również z opublikowanych w 2026 r. wytycznych Komisji Europejskiej, podmiot, który zleca zaprojektowanie lub produkcję produktu i wprowadza go pod własną nazwą lub znakiem towarowym, może ponosić obowiązki właściwe dla wytwórcy, mimo że sam fizycznie nie produkuje opakowania. Ma to istotne znaczenie przede wszystkim dla modeli private label. Samo zlecenie produkcji zewnętrznemu podmiotowi nie powoduje więc automatycznie przeniesienia odpowiedzialności regulacyjnej na dostawcę.
Dlatego przed analizą parametrów opakowań przedsiębiorca powinien ustalić, kto je projektuje, kto zleca ich produkcję, pod czyją marką produkt trafia na rynek, kto dokonuje importu oraz na jakich rynkach produkt jest następnie udostępniany.
Dokumentacja – opakowanie otrzymuje własne „akta”
PPWR zwiększa znaczenie dokumentowania zgodności. W przypadkach określonych rozporządzeniem konieczne będzie przeprowadzenie odpowiedniej procedury oceny zgodności, przygotowanie dokumentacji technicznej oraz sporządzenie unijnej deklaracji zgodności. Dokumentacja powinna umożliwiać wykazanie, że opakowanie spełnia dotyczące go wymagania, w tym wymagania odnoszące się do jego konstrukcji i zastosowanych materiałów.
Ma to bardzo praktyczne znaczenie. Zapewnienie dostawcy, że opakowanie nadaje się do recyklingu, przestaje być wystarczającą podstawą do zarządzania ryzykiem regulacyjnym. Przedsiębiorca powinien dysponować danymi pozwalającymi takie twierdzenie zweryfikować i udokumentować. Dokumentację techniczną oraz deklarację zgodności należy przy tym zasadniczo przechowywać przez 5 lat w odniesieniu do opakowań jednorazowych i 10 lat w przypadku opakowań wielokrotnego użytku.
Recyklowalność – nie wystarczy, że opakowanie jest z plastiku nadającego się do recyklingu
Jednym z filarów PPWR jest zasada design for recycling. Docelowo opakowania mają być projektowane w taki sposób, aby możliwy był ich skuteczny recykling, przy czym ocenie będzie podlegało opakowanie jako całość. Znaczenie mogą mieć zatem nie tylko główny materiał, lecz także etykiety, kleje, zamknięcia, powłoki czy połączenia różnych materiałów.
Od 2030 r. opakowania będą klasyfikowane według poziomu recyklowalności, a opakowania niespełniające minimalnego progu 70% nie będą mogły być wprowadzane na rynek. W dalszej perspektywie wymagania zostaną zaostrzone, w tym poprzez uwzględnienie możliwości prowadzenia recyklingu na dużą skalę.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność odpowiednio wczesnego przeglądu obecnego portfolio. Przeprojektowanie opakowania może bowiem wymagać nie tylko zmiany materiału, ale również testów, walidacji, zmiany dostawcy czy dostosowania procesu produkcyjnego.
Recyklat stanie się obowiązkowym składnikiem
PPWR wprowadza również minimalne poziomy zawartości tworzyw pochodzących z recyklingu w określonych opakowaniach z tworzyw sztucznych. Od 2030 r. wymagany udział recyklatu będzie wynosił – zależnie od rodzaju i zastosowania opakowania – m.in. 10%, 30% albo 35%, a od 2040 r. wartości te zostaną dodatkowo podwyższone.
Obowiązek ten będzie miał konsekwencje wykraczające poza sam proces produkcji. Jeżeli przedsiębiorca ma odpowiadać za zgodność opakowania, powinien zapewnić sobie możliwość uzyskania od dostawcy wiarygodnych informacji o składzie materiału i zawartości recyklatu. W praktyce PPWR będzie więc wymagało również przeglądu umów zakupowych. Warto uregulować w nich obowiązek przekazywania dokumentacji, informowania o zmianach materiałowych, możliwość audytu oraz odpowiedzialność dostawcy za przekazanie nieprawidłowych danych.
PPWR mówi „stop” nadmiernym opakowaniom
Rozporządzenie wprowadza zasadę minimalizacji masy i objętości opakowań. Ich konstrukcja powinna zostać ograniczona do minimum koniecznego dla zapewnienia funkcjonalności, w tym ochrony produktu, bezpieczeństwa, higieny czy wymagań logistycznych. Oznacza to ograniczenie rozwiązań służących przede wszystkim optycznemu zwiększeniu produktu, takich jak nieuzasadnione podwójne ścianki czy fałszywe dna.
Szczególnie odczuwalne mogą być zmiany w sektorze e-commerce. Dla opakowań zbiorczych, transportowych oraz stosowanych w handlu elektronicznym PPWR przewiduje maksymalny współczynnik pustej przestrzeni na poziomie 50%, z uwzględnieniem przewidzianych w rozporządzeniu zasad i wyjątków. W praktyce oznacza to koniec z wysyłaniem niewielkiego produktu w kartonie, w którym większość objętości zajmuje powietrze i wypełniacz. Dla dużych sklepów internetowych zmiana może wymagać dostosowania nie tylko samych kartonów, ale także procesów magazynowych i systemów automatycznie dobierających wielkość opakowania.
PFAS, substancje niebezpieczne i opakowania jednorazowe
PPWR ingeruje również w skład chemiczny opakowań. Od 12 sierpnia 2026 r. zastosowanie znajdują ograniczenia dotyczące PFAS w opakowaniach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, po przekroczeniu określonych w rozporządzeniu wartości granicznych. Utrzymany został również limit dotyczący sumy stężeń ołowiu, kadmu, rtęci i chromu sześciowartościowego, wynoszący zasadniczo 100 mg/kg opakowania lub jego elementów. Wymusza to dokładniejszą kontrolę danych przekazywanych przez dostawców materiałów, farb, klejów i powłok.
Jeszcze dalej idą ograniczenia dotyczące niektórych opakowań jednorazowych. Od 1 stycznia 2030 r. zakazane zostaną wskazane w PPWR formaty, w tym niektóre plastikowe opakowania grupujące produkty, określone opakowania świeżych owoców i warzyw poniżej 1,5 kg oraz wybrane jednorazowe opakowania stosowane w gastronomii i hotelarstwie. W takich przypadkach problemu nie rozwiąże zmniejszenie gramatury czy zmiana etykiety – konieczna może być całkowita zmiana formatu opakowania.
Ponowne użycie zamiast jednorazowości
PPWR rozwija także system opakowań wielokrotnego użytku. Od 2030 r. określone cele ponownego użycia obejmą m.in. niektóre opakowania transportowe, takie jak palety, skrzynki, tace czy pojemniki. Dla wybranych kategorii punktem odniesienia będzie 40% opakowań wielokrotnego użytku, przy czym zastosowanie konkretnego obowiązku wymaga każdorazowej analizy zakresu przepisu oraz przewidzianych wyjątków.
Co istotne, samo zaprojektowanie trwałego opakowania nie wystarczy. PPWR wymaga funkcjonowania systemu ponownego użycia, a więc w praktyce również organizacji zwrotów, logistyki, czyszczenia, kontroli i ponownego wprowadzania opakowań do obiegu. Wielorazowość jest zatem cechą opakowania, ale ponowne użycie staje się procesem biznesowym.
Co przedsiębiorca powinien zrobić teraz?
Przygotowania do PPWR warto rozpocząć od audytu, który odpowie na trzy podstawowe pytania: jakie opakowania przedsiębiorstwo stosuje, za które z nich odpowiada oraz kiedy konkretne wymagania zaczną mieć do nich zastosowanie. Następnie konieczne jest zebranie danych o składzie i konstrukcji opakowań, ocena ich recyklowalności, weryfikacja wymaganej zawartości recyklatu oraz sprawdzenie, czy przedsiębiorca posiada dokumentację pozwalającą wykazać zgodność.
Równolegle warto zweryfikować relacje z dostawcami. Umowy powinny zapewniać dostęp do danych niezbędnych do spełnienia obowiązków PPWR, nakładać obowiązek informowania o zmianach materiałowych i odpowiednio rozkładać odpowiedzialność za niezgodność. W przypadku większych organizacji potrzebna będzie również mapa wdrożenia obejmująca kolejne etapy regulacji do 2030 r. i w latach następnych.
Opakowanie staje się ryzykiem prawnym
PPWR zmienia sposób myślenia o opakowaniach. Nie wystarczy już stwierdzić, że rozwiązanie jest ekologiczne albo nadaje się do recyklingu. Przedsiębiorca powinien wiedzieć, z czego opakowanie zostało wykonane, dlaczego ma określoną konstrukcję, jakie wymagania prawne musi spełniać i na podstawie jakich dokumentów można wykazać jego zgodność.
Dlatego PPWR nie jest wyłącznie kolejną regulacją środowiskową. Łączy prawo produktowe, gospodarkę odpadami, compliance, logistykę oraz prawo umów. I właśnie tutaj kryje się największe ryzyko dla przedsiębiorców: element opakowania wart kilka groszy może przesądzić o możliwości legalnego wprowadzenia na rynek produktu wartego kilkaset złotych.
Jeżeli mają Państwo wątpliwości, czy PPWR obejmuje również Państwa działalność, zachęcamy do kontaktu z szefem naszej praktyki Compliance – radcą prawnym Janem Hasikiem. Indywidualna analiza pozwoli zidentyfikować potencjalne ryzyka i odpowiednio przygotować organizację na nadchodzące zmiany.
Autorka: aplikantka adwokacka Magdalena Ciekanowska, Associate
